Wallonië telt meer mandatarissen, meer lokale overheidsbanen en aanzienlijk hogere uitgaven per inwoner dan Vlaanderen. Tegelijk hebben we minder private banen. De provincies rationaliseren, gemeenten fuseren en onze structuren vereenvoudigen betekent middelen vrijmaken en onze economie versterken. De hervorming van de lokale besturen is een noodzaak van efficiëntie en verantwoordelijkheid.
Algemene context
Wallonië staat voor een dubbele uitdaging: een budgettaire situatie onder druk en een structureel tekort aan economische dynamiek. In deze context kan de kwestie van de organisatie van de lokale besturen niet langer worden ontweken. De cijfers over overheidswerkgelegenheid, het aantal mandatarissen en de lokale uitgaven tonen een institutioneel model dat duurder en meer versnipperd is dan in de andere gewesten van het land. Deze realiteit vraagt om een reflectie over de efficiëntie van onze territoriale architectuur en over de manier waarop overheidsgeld het best wordt besteed.
Een structureel onevenwicht tussen publieke en private tewerkstelling
De arbeidsmarkt illustreert dit onevenwicht duidelijk. In Wallonië telt men 21 private banen per 100 inwoners, tegenover 29 in Vlaanderen, oftewel ongeveer 280.000 private banen minder. Omgekeerd telt Wallonië 11,1 overheidsbanen per 100 inwoners, tegenover 10,6 in Vlaanderen, wat neerkomt op ongeveer 18.300 extra overheidsbanen.
Met andere woorden, Wallonië compenseert de zwakte van zijn private sector gedeeltelijk met een groter volume aan overheidsbanen. Dit verschil vertegenwoordigt een geschat kostenplaatje van 1,1 miljard euro per jaar. Zo'n model verhoogt de druk op de overheidsfinanciën zonder tegelijk voldoende private welvaart te genereren.
Duidelijk hogere lokale uitgaven
Dit onevenwicht weerspiegelt zich in de financiën van de lokale besturen. De gewone uitgaven bedragen 3.199 euro per inwoner in Wallonië, tegenover 2.325 euro in Vlaanderen, oftewel een verschil van 33%. Op gewestelijk niveau vertegenwoordigt dit een jaarlijkse meerkost van 3,2 miljard euro.
De dichtheid van lokale overheidsbanen ligt ook hoger, met 19,5 voltijdse equivalenten per 1.000 inwoners in Wallonië, tegenover 16,1 in Vlaanderen, oftewel 21% meer.
Een veelvoud aan mandatarissen en structuren
Het aantal lokale mandatarissen bevestigt deze tendens. Wallonië telt 24,8 mandatarissen per 10.000 inwoners, tegenover 12,8 in Vlaanderen, oftewel 94% meer. Het gewest telt bijna twee keer zoveel lokale politieke verantwoordelijken per inwoner.
Deze situatie is deels te verklaren door een aanzienlijke institutionele versnippering, met 262 gemeenten, waarvan 202 minder dan 15.000 inwoners tellen, evenals 262 afzonderlijke OCMW's en een extra politiek provinciaal niveau. Meer dan 75% van de Waalse gemeenten bevindt zich onder deze drempel, terwijl de gemiddelde grootte van een gemeente in Wallonië ongeveer 13.600 inwoners bedraagt, tegenover 21.100 in Vlaanderen.
De afschaffing van de rechtstreekse verkiezing van de provincieraden, wat het verdwijnen van ongeveer 200 mandaten inhoudt, vormt in dit opzicht een eerste hefboom voor vereenvoudiging. Bovendien tonen budgettaire analyses aan dat het bereiken van een omvang van ongeveer 15.000 inwoners een gemiddelde besparing van ongeveer 100 euro per inwoner mogelijk zou maken, oftewel een geschat potentieel van 136 miljoen euro op gewestelijk niveau, wat pleit voor een ernstige reflectie over gemeentefusies.
Moderniseren om de overheidsuitgaven te beheersen
De uitdaging bestaat erin de kwaliteit van de dienstverlening aan de burgers te behouden en de structuren te rationaliseren om efficiënter te worden. Het aantal mandatarissen verminderen, de institutionele architectuur vereenvoudigen en een kritische omvang bereiken voor lokale entiteiten zou besparingen per inwoner mogelijk maken, de overheidsuitgaven beheersen en middelen heroriënteren naar economische ontwikkeling.
In een gewest dat wordt gekenmerkt door een tekort aan private banen en een hoge budgettaire druk, verschijnt de hervorming van de lokale besturen niet als een ideologische keuze, maar als een structurele noodzaak om het overheidsoptreden te moderniseren en de duurzaamheid van de Waalse financiën te versterken.