Oorlog in Oekraïne: Russische tegoeden en Euroclear

Voorgeschiedenis

De Russische tegoeden die bij Euroclear, en dus op Belgisch grondgebied, geblokkeerd zijn, zijn al langer het onderwerp van talloze debatten, zowel in België als op Europees niveau, sinds de Europese Commissie (EC) heeft voorgesteld deze tegoeden te gebruiken om de financiële steun aan Oekraïne verder te zetten. Dat debat vindt bovendien plaats terwijl de EU marginaal lijkt te worden bij de vredesonderhandelingen tussen de Verenigde Staten, Oekraïne en Rusland.

Maar wat is Euroclear, een instelling die tot voor kort nog vrij onbekend was bij het grote publiek?
Waarom horen we spreken over Russische tegoeden die op Belgisch grondgebied liggen? We bespreken deze begrippen hierna, voordat we de redenen uitleggen waarom de Belgische Regering weigert de bij Euroclear geblokkeerde Russische tegoeden te gebruiken.

Euroclear

Euroclear, waarvan de hoofdzetel sinds 2018 in Brussel is gevestigd, is een essentiële instelling van het financiële systeem. Het is een internationale bewaar- en afwikkelingsmaatschappij voor obligaties, aandelen en beleggingsfondsen, die functioneert als een wereldwijde clearing- en afwikkelingskamer. Ze verwerkt belangrijke financiële transacties tussen investeerders, grote financiële instellingen en overheden. De instelling omschrijft zichzelf als „de notaris van de financiële wereld”. Ze staat in voor de bewaring van 42.500 miljard euro aan financiële titels en 330 miljoen transacties per jaar, wat gelijk staat aan 40% van het wereldwijde BBP aan bewaarde of beheerde activa.

Euroclear is voornamelijk in handen van de SFPIM (12,2%), de Franse Caisse des Dépôts et Consignations (11,4%), het Nieuw-Zeelandse staatsfonds (8,7%) en het Singaporese staatsfonds (5,0%).

Sancties tegen Rusland

Vanaf de eerste dag van de Russische invasie in Oekraïne, op 24 februari 2022, heeft de EU een reeks sancties genomen tegen Rusland en de omgeving van Vladimir Poetin. Onder deze sancties, die tot vandaag meermaals werden verlengd, bevindt zich de blokkering van Russische tegoeden, waarvan een groot deel afkomstig is van de Russische Nationale Bank, namelijk 185 miljard euro dat op Belgisch grondgebied ligt. Belangrijke precisering: deze tegoeden zijn geblokkeerd, niet in beslag genomen. Dit betekent dat Rusland geen rechtstreekse toegang meer heeft tot de eigendom van deze titels. Op het niveau van de EU- en G7-landen samen werd meer dan 350 miljard euro geblokkeerd en vastgezet in het kader van de Russische sancties (samengevat: 210 miljard voor de EU, waarvan 185 miljard in België).

Wat stelt de Europese Commissie voor?

Begin 2026 zal Oekraïne alle steun die tot nu toe door de EU ter beschikking werd gesteld, hebben opgebruikt. Nu de Verenigde Staten zich terugtrekken, staat de EU in de eerste lijn om aan de Oekraïense behoeften te voldoen.

Volgens het IMF zou Oekraïne voor 2026-2027 een lening van ongeveer 135 miljard euro nodig hebben om de oorlog en zijn gevolgen het hoofd te bieden. De afgelopen weken zijn er op Europees niveau gesprekken en debatten aan de gang om deze steun te financieren. De EC heeft op 3 december 2025 twee opties voorgesteld om Oekraïne de komende twee jaar te financieren: een nieuwe gemeenschappelijke Europese lening of een „herstelkrediet” waarbij gebruik wordt gemaakt van de in de EU geblokkeerde Russische tegoeden, dus voornamelijk in België. De tweede optie is die welke door de EC wordt verdedigd, en als deze optie wordt weerhouden, zou enkel een stemming met gekwalificeerde meerderheid van de lidstaten nodig zijn. De Belgische goedkeuring zou dus zelfs niet nodig zijn. In tegenstelling tot de gemeenschappelijke Europese lening, die de eenparigheid van de 27 vereist.

Wat houdt dit herstelkrediet in?

De EC stelt voor om twee derde van de financieringsbehoeften van Oekraïne voor de komende twee jaar te dekken. Dat komt neer op 90 miljard euro. Het laatste derde deel moet worden verzekerd door internationale partners, zoals het Verenigd Koninkrijk, Canada of Japan.

Het is België dat, via Euroclear, de meerderheid van de in Europa geblokkeerde Russische activa (185 miljard) op zijn grondgebied heeft, en dat daardoor het meest blootgestelde lidstaat zou zijn in zo'n scenario. De CEO van Euroclear geeft aan dat deze 185 miljard euro „10% tot 15% van het BBP” van Rusland vertegenwoordigt, een kolossaal bedrag.

Bovendien konden de rente-inkomsten op deze activa al voor Oekraïne worden ingezet bij Euroclear. Zoals de CEO aangeeft, vertegenwoordigen deze rente-inkomsten, die nu neerkomen op ongeveer 5 miljard euro over de laatste twee jaar, in feite inkomsten die aan Euroclear toebehoren. De Raad van Bestuur van het Belgische bedrijf heeft geoordeeld dat de instelling zich niet mag verrijken ten koste van deze tragische situatie. In tegenstelling tot de rente, die wettelijk mag worden ingezet, zou het gebruiken van het volledige bedrag van 185 miljard euro aan Russische tegoeden, geplaatst door de Russische Nationale Bank bij Euroclear, geen realistische oplossing zijn. De risico's voor (i) ons land, (ii) de stabiliteit van het financiële systeem en (iii) een sleutelinstelling zoals Euroclear zijn immers kolossaal.

De EC verzekert dat er garanties zullen worden ingesteld om de risico's van het gebruik van deze tegoeden op te vangen. Op 18 december zal een Europese Raad plaatsvinden waarop een beslissing zou moeten worden genomen.

Concreet, wat zijn de risico's?

• Risico op financiële destabilisatie: de wettigheid van zo'n inbeslagname en het gebruik van deze activa lijkt hoogst onzeker. Euroclear of België zouden voor de rechter kunnen worden gedaagd en zouden, in dat geval, deze Russische tegoeden moeten teruggeven. Het faillissementsrisico zou uiterst hoog zijn voor Euroclear, en ons land zou deze terugbetaling niet alleen kunnen dragen. In dezelfde lijn: op de dag dat de sancties tegen Rusland aflopen, zouden de Russische tegoeden onmiddellijk moeten worden teruggegeven, ook hier zou het faillissementsrisico uiterst hoog zijn. Gezien het belang van het bedrijf (42.500 miljard euro aan financiële activa), zou zo'n faillissement grote gevolgen hebben voor de stabiliteit van het internationale financiële systeem. Laten we niet vergeten dat het bedrag van deze tegoeden hoger is dan het bedrag van onze federale begroting.
• Reputatierisico voor België en Europa: zo'n scenario zou de Belgische, en zelfs Europese, geloofwaardigheid op financieel vlak ernstig en duurzaam schaden. Zo'n confiscatie van financiële activa zou internationale investeerders ontmoedigen om hun geld in Europa te plaatsen, ook via staatsobligaties, wat automatisch de rentevoeten zou doen stijgen.
• Reputatierisico voor Euroclear: zo'n scenario zou de geloofwaardigheid van Euroclear en het vertrouwen dat haar klanten in haar stellen, schaden. Dit zou kunnen leiden tot een verhuizing van de instelling buiten België en de EU. Als dat het geval zou zijn, zouden we een essentiële schakel in het wereldwijde financiële systeem verliezen, en dat zou de financiële macht van Europa belemmeren.
• Veiligheidsrisico: België zou een prioritair doelwit worden van destabilisatie georkestreerd door de Russische Staat (dronevluchten, cyberaanvallen, inmenging, enz.).
• Risico op financiële represailles: volgens Euroclear beschikt haar Russische tegenhanger, NSD, over 17 miljard euro aan westerse financiële tegoeden. Moskou zou deze tegoeden in zijn eigen voordeel kunnen inzetten.

Wat is het Belgische standpunt?

• België is van het eerste uur een bondgenoot van Oekraïne geweest en wil dat blijven.
• De federale Regering verzet zich resoluut tegen het scenario waarbij Russische tegoeden zouden worden gebruikt zonder geloofwaardige garanties van de Europese Commissie en zonder mutualisering van de risico's door de andere lidstaten. Ons land heeft de Europese Commissie hierover al meermaals formeel op de hoogte gebracht.
• De federale Regering benadrukt dat zulke confiscaties en gebruik van tegoeden nog nooit eerder hebben plaatsgevonden, zelfs niet tijdens de Tweede Wereldoorlog. Dit scenario heeft geen precedent en de gevolgen zijn dan ook meer dan onzeker.
• De Regering herinnert eraan dat de Belgische Staat, op dit moment, geen oorlogvoerende partij is.

Welke garanties eist de Belgische Staat?

De drie voorwaarden van de Belgische Regering vooraleer een herstelkrediet via de bij onder andere Euroclear geplaatste Russische tegoeden te overwegen:

• Mutualisering van alle risico's: België zal nooit aanvaarden om alleen het risico van zo'n operatie te dragen.
• Bescherming van de liquiditeit: Euroclear moet over de nodige middelen kunnen beschikken indien nodig. Dit moet worden gegarandeerd door de andere lidstaten of zelfs door de EC (via haar begroting). Als de instelling liquiditeitsproblemen ondervindt, zal dit een impact hebben op de financiële markt, wat de ECB overigens heeft bevestigd. Bovendien moeten eventuele Russische tegenmaatregelen tegen België rechtstreeks worden gedekt.
• Billijke lastenverdeling: alle landen die ook Russische tegoeden aanhouden, moeten bijdragen.

De federale Regering is van oordeel dat de voorstellen van de EC met betrekking tot de eerste twee punten niet voldoende solide zijn. Bovendien beantwoordt de EC de derde eis niet. Bijgevolg kan België het plan zoals het vandaag wordt voorgesteld, niet aanvaarden.

Conclusie

België benadrukt zijn steun aan de Oekraïense oorlogsinspanning tegen de Russische indringer. Als oprichtende Staat van de Unie en onvermoeibare promotor van het Europese project, is België van oordeel dat de inspanningen billijk moeten worden verdeeld tussen de lidstaten. We herinneren aan onze zoektocht naar vrede in dit conflict dat nu bijna 4 jaar duurt, maar deze zoektocht naar vrede kan niet tegen elke prijs gebeuren.

De MR herinnert eraan dat België van het eerste uur een bondgenoot van Oekraïne is geweest en dat vast wil blijven. De MR is verder van oordeel dat de oorlogsdoelstellingen moeten worden verduidelijkt en dat het opportuun zou zijn om dit geld op te volgen, gezien de nog steeds sterk aanwezige corruptie in Oekraïne, zonder dit echter als voorwaarde voor steun te beschouwen.

Indien de Europese Commissie zou doorgaan tegen het advies van de Belgische Staat, zou dit een diepgaande en ongekende vertrouwensbreuk vormen tussen België en zijn Europese partners. Elk land dat zich in een gelijkaardige situatie zou bevinden, zou dezelfde eisen stellen als die welke door België werden geformuleerd.

De risico's voor ons land, voor de lidstaten, maar ook voor de financiële markten zijn significant en moeten grondig worden afgewogen en ingekaderd.