Als je een lijst zou moeten maken van de « lessen » of « positieve zaken » die we geleerd hebben uit de gezondheidscrisis die 4 jaar geleden begon, waaraan zou je dan denken?
Bij de Federatie Wallonië-Brussel zouden we kunnen wijzen op het onder de aandacht brengen van de uitdagingen op het vlak van welzijn en mentale gezondheid.
2 jaar geleden, eind januari 2022, werden er meer dan 100 aanbevelingen over de mentale gezondheid van jongeren unaniem goedgekeurd, na 6 maanden hoorzittingen. Waar staan we vandaag met dit onderwerp?
Betekende het einde van de pandemie ook het einde van de uitdagingen op het vlak van mentale gezondheid? Neen, integendeel. Fabienne Glowacz, klinisch psycholoog en professor aan de Faculteit Psychologie van de ULiège, verklaarde recent: „
we zien een aanzienlijke verslechtering bij jongeren die al angst of andere kwetsbaarheden vertoonden”. De gezondheidscrisis heeft gewerkt als een tijdbom.
Op het terrein zitten de diensten kinder- en jeugdpsychiatrie overbelast, net als de PMS-centra op school. 19% van de bevolking lijdt aan angst en 17% aan depressie, volgens de cijfers van Sciensano eind 2023. En volgens de analyses van de Onafhankelijke Ziekenfondsen heeft 1 op 4 Belgen in 2022 psychofarmaca gebruikt.
De recente cijfers voor de leeftijdsgroep 12 tot 18 jaar zijn nog verontrustender: volgens Sciensano „
verklaart één op drie kinderen te lijden aan angststoornissen of depressie. Één op tien kinderen verklaart al aan zelfdoding te hebben gedacht.” Tussen 2018 en 2022 zien we voor deze leeftijdsgroep een stijging van 60% in het gebruik van antidepressiva...
Risicofactoren en determinanten van mentale gezondheid
Hoe zijn we hier terechtgekomen? Experten wijzen op factoren die eigen zijn aan het individu, maar ook op collectieve factoren, zoals crisissen of oorlogen. Daar komen nog kwetsbaarheidsfactoren bij, zoals overmatige schermtijd, digitale hyperconnectiviteit, sociale media of slaaptekort. Op zoek naar zingeving vinden veel jongeren moeilijk hun plaats in de samenleving en vluchten uiteindelijk in een virtuele realiteit, zoals de Diensten voor Schoolopvang tijdens onze hoorzittingen getuigden.
Consensus over preventie
Professor Olivier Luminet (UCL) benadrukte, tijdens de vertoning van de documentaire « Tout va s'arranger (ou pas) » in het Parlement van de Federatie Wallonië-Brussel, de noodzaak om zo vroeg mogelijk te handelen: «
De prioriteit is te investeren in primaire preventie, dat wil zeggen: inzetten op jongeren ‘die het vandaag goed doen’. Bijvoorbeeld leerkrachten opleiden om signalen van nood te herkennen. En professionals in de mentale gezondheidszorg naar school brengen, die kunnen helpen om het gesprek los te maken. ».
Een « nationale zaak » voor de MR
Op 3 februari 2021, exact 3 jaar geleden, kondigde de MR aan van mentale gezondheid een « nationale zaak » te willen maken. Gezamenlijk optreden van de verschillende bestuursniveaus is immers onmisbaar. We mogen tevreden zijn over de maatregelen die de verschillende regeringen recent hebben genomen. Hier zijn er alvast een aantal.
In april 2023 keurde het Parlement van de FWB een decreet goed over de verbetering van het schoolklimaat en de preventie van (cyber)pesten op school. Het onderdeel van dit decreet met betrekking tot het Observatorium van het schoolklimaat zal een eerste antwoord bieden op de nood aan een echte
barometer voor de mentale gezondheid van jongeren, gebaseerd op solide en regelmatig gemonitorde indicatoren.
Daarnaast treedt vanaf schooljaar 2024 een plan tegen
spijbelen in werking, met als doel het schoolverlaten tegen 2030 met de helft te verminderen. Dit plan bestaat uit drie pijlers: preventie (individueel en collectief), interventie (via systematische begeleiding van leerlingen die langdurig afwezig zijn) en compensatie (via herinschakeling voor leerlingen die reeds afgehaakt zijn).
Denken we ook aan de maatregelen van de federale regering met betrekking tot de
Burgerdienst. Experten in mentale gezondheid herinneren er immers vaak aan dat engagement een beschermende functie heeft. Hoe meer een jongere betrokken is bij maatschappelijke projecten, hoe minder hij geneigd is tot afwijkend gedrag. In dit verband heeft de federale regering in oktober vorig jaar beslist tot structurele financiering en institutionele erkenning van de Burgerdienst. Vanaf 2024 is er een budget van 7,5 miljoen euro voorzien om jaarlijks 893 jongeren zo'n programma te laten volgen. Zo kunnen jongeren genieten van een wettelijk statuut en een billijke vergoeding.
Laten we ook herinneren dat ondernemingszin voor de jongere generatie een manier kan zijn om het leven in eigen handen te nemen en verwachtingen te realiseren. In 2023 versterkte minister Borsus het programma « Générations entreprenantes », uitgevoerd samen met Wallonie Entreprendre, met als doel jaarlijks 100.000 jongeren te sensibiliseren, onder meer via acties op school.
Laten we verder gaan
Het bewustzijn is er. Hebben we echter de nodige maatregelen genomen om hier volledig op te reageren? Nog niet voldoende, maar ons verkiezingsprogramma bevestigt onze wil om nog veel verder te gaan.
De weg is nog lang. Zoals de dichter Rumi schreef: “Zodra je op het pad voortgaat, verschijnt het pad.” Zoals een dag die opklaart. Jongeren hebben een enorm potentieel aan veerkracht. Laten we hen betrekken bij onze besluitvormingsprocessen: in hun behoeften van vandaag liggen tal van antwoorden voor de wereld van morgen.
Meer info:
