De voorzitter van de PS heeft recent voorgesteld om alle partijvoorzitters samen te brengen om het handvest van de democratie te herzien en de strijd tegen extreemrechts te versterken. Voor de MR zou de strijd tegen extreemlinks in deze tekst moeten worden opgenomen. De MR twijfelt overigens aan de noodzaak om nieuwe publieke structuren op te richten hiervoor, terwijl er al democratische instrumenten bestaan. Terwijl de PS persmisdrijven wil correctionaliseren, verzet de MR zich hiertegen en meent dat de pers beschermd moet blijven en moet blijven genieten van de bijzondere bescherming die voortvloeit uit het gebruik van de assisenjury, een historische waarborg voor de vrijheid van meningsuiting en het pluralisme in ons land.
Hier is het antwoord dat aan Paul Magnette werd gestuurd.
Meneer de Voorzitter,
Beste Paul,
Ik dank je voor je brief over het Handvest van de democratie en de Gedragscode, alsook voor het voorstel van werkmethode dat je erbij voegt. De MR deelt volledig het doel om de rechtsstaat, de fundamentele vrijheden en de strijd tegen alle vormen van haat, racisme en het in vraag stellen van de democratische principes te verdedigen.
De MR heeft altijd het principe van een cordon sanitaire gesteund tegenover formaties waarvan het programma of de acties de fundamentele en grondwettelijke waarden van ons democratisch systeem in gevaar brengen.
Zoals het Handvest benadrukt, blijft het gevaar dat extreemrechts vertegenwoordigt aanwezig en is de banalisering ervan onaanvaardbaar. Wees hierover gerust: wij zijn nooit gestopt met de strijd tegen extreemrechts en zijn ideeën, en we hebben niet de intentie om ze bij ons te laten opduiken, noch uit toegeeflijkheid, noch uit misverstand. Ik betreur overigens dat je publiekelijk het tegendeel hebt kunnen laten geloven.
Toch, als we volledig coherent willen blijven met de geest van het Handvest, lijkt het ons noodzakelijk om het cordon sanitaire uit te breiden naar extreemlinks, dat, in vele opzichten, dezelfde gebreken deelt als extreemrechts: afwijzing van de democratische instellingen, een cultuur van haat tegenover de ander en antisemitische afwijkingen.
We willen er overigens aan herinneren dat wij zelf, tijdens verschillende evenementen, het doelwit zijn geweest van intimidatie, verbale en fysieke aanvallen vanuit extreemlinks (geenszins veroordeeld door de linkse partijvoorzitters), die ook zij het democratisch debat en de eerbied voor de instellingen hebben aangetast. Er loopt overigens een gerechtelijke procedure hierover.
Dit verschijnsel beperkt zich overigens niet tot België: in Frankrijk heeft de dood van Quentin Deranque, gedood tijdens een gevecht met antifascistische militanten, de kwestie van een extreemlinks dat fysiek geweld als politiek actiemiddel aanvaardt weer op de voorgrond gebracht. Tegelijkertijd tonen de antisemitische afwijkingen van sommige verantwoordelijken van radicaal links, zowel in Frankrijk als in België, regelmatig aan de kaak gesteld, hoezeer de haat tegen de ander zich helaas niet beperkt tot extreemrechts. De jaarlijkse rapporten van Europol tonen ook dat een aanzienlijk deel van de geregistreerde terroristische aanslagen in de Europese Unie wordt toegeschreven aan extreemlinkse of anarchistische stromingen.
Vanuit deze logica is er geen enkele reden om extreemrechts te behandelen als een absoluut gevaar en extreemlinks als een louter aanvaardbaar bijverschijnsel in onze democratie.
We merken op dat het Handvest het perspectief vermeldt van een grondwetswijziging die het mogelijk zou maken alle persmisdrijven met een discriminerend karakter te correctionaliseren. Hoewel dit idee ooit als een mogelijke piste kon worden gezien om doeltreffender op te treden tegen haatspraak, brengen de ervaring van de laatste jaren en de debatten over de vrijheid van meningsuiting ons ertoe de risico's ervan volledig in te schatten. Voor de MR moet de pers de bijzondere bescherming blijven genieten die voortvloeit uit het gebruik van de assisenjury voor echte persmisdrijven. Dit specifieke regime is één van de historische waarborgen voor de vrijheid van meningsuiting en het pluralisme in ons land. Daarentegen achten we het noodzakelijk om een einde te maken aan de extensieve opvatting van het persmisdrijf, die ertoe leidt dat een reeks uitingen die online of op sociale media worden verspreid, zonder echte band met journalistiek werk, hiermee worden gelijkgesteld. Er moet juridische duidelijkheid komen zodat de gerechtelijke autoriteiten doeltreffend kunnen optreden tegen haatspraak en aanzetten tot discriminatie die online circuleren, buiten het strikte kader van journalistieke activiteit. We hebben hierover een studie uitgevoerd en hebben verschillende voorstellen op dit vlak.
Tenslotte willen we terugkomen op jouw voorstel om een onafhankelijk orgaan op te richten, functioneel verbonden aan het Parlement van de Federatie Wallonië-Brussel, belast met het toezicht op de naleving van de verbintenissen uit het Handvest. Wij verzetten ons tegen de oprichting van een nieuw orgaan dat zou beslissen wat politiek of moreel aanvaardbaar is in het publieke debat. We twijfelen ten eerste aan de noodzaak om nog een structuur op te richten in een land dat al verzadigd is van organen, comités en raden waarvan de opdrachten grotendeels overlappen. We twijfelen bovendien aan de werkelijke onafhankelijkheid die op lange termijn gegarandeerd kan worden door personen die gekozen en herbenoemd worden door dezelfde politieke krachten die zij zouden moeten controleren. We zijn wantrouwig tegenover nieuwe extensieve interpretaties van wat de identiteit van extreemrechts zou zijn, met voorbijgaan aan het serieuze en gedocumenteerde werk van de grootste specialisten ter zake. We zijn van mening dat, in een rechtsstaat, de enige legitieme autoriteit om te beslissen over wetsovertredingen, of het gaat om racistische uitspraken, haatspraak of aantasting van fundamentele rechten, een rechterlijke, onafhankelijke en onpartijdige autoriteit moet blijven, omkaderd door procedurele waarborgen. Evaluaties, aanbevelingen en zelfs politieke “sancties” moeten binnen de bevoegdheid blijven van de partijen zelf en van de bestaande democratische instellingen, niet van een nieuw orgaan voor meningscontrole, dat, zelfs met de beste bedoelingen, zou kunnen ontaarden in een instrument van politiecontrole van het publieke debat.
We nemen kennis van je voorstel om een werkgroep op te richten tijdens de week van 23 maart. De hierboven uiteengezette substantiële bezwaren, uitbreiding van het cordon sanitaire naar alle vrijheidsvijandige extremen, weigering van de algemene correctionalisering van persmisdrijven, weigering om een nieuw controleorgaan op te richten, brengen ons er echter toe te stellen dat er op dit moment geen voldoende gedeelde basis bestaat voor een gemeenschappelijke tekst.
Om al deze redenen zal de MR dan ook geen medewerker aanduiden om aan deze werkgroep deel te nemen.
Met de meeste hoogachting, Meneer de Voorzitter, beste Paul.
Georges-Louis BOUCHEZ