Een opiniestuk van Benoit Cassart, Europees parlementslid
"Defensie, energie, technologie: afhankelijkheid is onze achilleshiel. De ondertekening van het Mercosur-akkoord is gevaarlijk, terwijl de Europese Unie haar voedselsoevereiniteit moet behouden en versterken."
De Europese Unie, ontstaan na de gruwel van de Tweede Wereldoorlog, is opgebouwd als een open ruimte, gebaseerd op recht, dialoog, handel en samenwerking. Deze principes zijn nobel en hebben ons in staat gesteld een duurzame vrede, welvaart en een eengemaakte markt van ongeziene kracht op te bouwen. Maar in een wereld waar “chaos niet langer het wapen van de opstandeling is, maar het zegel van de macht” (Giuliano da Empoli, “L'heure des prédateurs”, Gallimard 2025), is deze openheid een zwakte geworden.
Vanuit Brussel weigeren we te zien dat de wereldorde volledig veranderd is. Nochtans wordt het internationaal recht regelmatig met de voeten getreden.
De Verenigde Staten en China beschermen hun markten, hun industrieën en vooral hun landbouw. Ze doen dit soms op een brutale manier, soms subtiel, maar altijd met dezelfde logica: hun nationale belangen verdedigen. Ondertussen opent Europa zijn handelsgrenzen, verlaagt het zijn barrières en ondertekent het onevenwichtige vrijhandelsakkoorden die zijn eigen producenten verzwakken.
Deze zomer hebben we de “onderhandelingen” tussen voorzitter Von der Leyen en president Trump over de douanetarieven meegemaakt. Laten we het eerlijk zeggen: de Europese Unie heeft zich volledig laten inpakken!
Zonder te knipperen
Maar hoe is het mogelijk dat de grootste handelsmacht in de wereld alle eisen van de Verenigde Staten moest aanvaarden zonder te knipperen? Het antwoord is eenvoudig: afhankelijkheid is onze achilleshiel.
Voor haar defensie en veiligheid blijft Europa grotendeels afhankelijk van de NAVO, dat wil zeggen van de Verenigde Staten. Voor onze energievoorziening zijn we afhankelijk van externe leveranciers voor gas en olie. Voor onze communicatie en de digitalisering van onze economieën zijn we afhankelijk van Amerikaanse of Chinese digitale giganten, die overigens al onze gegevens bezitten. En zelfs op het vlak van gezondheid. Na de pandemie, die onze gevaarlijke afhankelijkheid van externe productieketens had blootgelegd, breekt de invoering van 15% douanerechten op Europese (niet-generieke) farmaceutische producten dertig jaar van engagementen tussen bevriende landen en bedreigt tegelijk de bevoorrading van geneesmiddelen en de innovatie in medisch onderzoek, door gezondheid te herleiden tot een zuiver economische sector, terwijl het ook een universeel gemeenschappelijk goed is…
Deze afhankelijkheid vertaalt zich in een verlies aan bewegingsruimte. Hoe kunnen we als gelijkwaardige partner onderhandelen met Washington of Peking, wanneer we weten dat we hen nodig hebben om onze grenzen te beschermen, onze woningen te verwarmen, onze burgers te verzorgen of onze fabrieken draaiende te houden?
En wat is het antwoord van een groot deel van de Europese leiders op deze afhankelijkheid die ons verzwakt en tot prooi maakt? Zich meer openstellen, vrijhandelsakkoorden ondertekenen zoals dat met de Mercosur-landen, zonder spiegelclausules om onze landbouw en dus onze voedselsoevereiniteit te beschermen.
Het Mercosur-blok is een echte landbouwsupermacht, en onze Europese landbouwers zijn niet in staat om te concurreren met de Braziliaanse producenten. Sommige voorstanders van het akkoord wijzen op de lagere kosten van deze invoer om consumenten te verlichten die geconfronteerd worden met een dalende koopkracht. Dat is een volkomen onverantwoorde houding. Willen we, na defensie, energie, technologie en gezondheid, ook afhankelijk worden voor onze voeding? Zou die betaalbaar blijven als onze lokale productie verdween? Moeten we eraan herinneren dat voldoende produceren om de eigen bevolking te voeden de eerste pijler van de soevereiniteit van een staat vormt? We hebben het gezien bij de Russische invasie van Oekraïne: Moskou gebruikte graanexporten als chantagemiddel tegenover de rest van de wereld, wat instabiliteit en chaos veroorzaakte tot op het Afrikaanse continent. Ook het voorbeeld van Gaza is tragisch: door landbouwgronden te vernietigen en de watertoevoer af te snijden door ontziltingsinstallaties stil te leggen, gebruikt de Israëlische regering honger als oorlogswapen.
Overgeleverd aan chantage
Voedsel is, net als gas of olie, een geopolitiek drukmiddel. Dit vergeten betekent zich blootstellen aan toekomstige crisissen.
De Europese Unie moet dus haar voedselsoevereiniteit behouden en versterken. Dit veronderstelt dat we onze landbouwers beschermen, een voldoende lokale productie en generatievernieuwing garanderen, en de ecologische transitie ondersteunen zonder de veerkracht van onze sectoren op te offeren. Want een Europa dat niet in staat is zijn bevolking te voeden, zal afhankelijk zijn van anderen om dat te doen, en zal vroeg of laat overgeleverd zijn aan chantage en wereldwijde instabiliteit.
In deze context is het verder ondertekenen van vrijhandelsakkoorden ten koste van onze landbouw een ernstige politieke fout. Het Mercosur-akkoord is daarvan het meest flagrante voorbeeld. Moeten we onze voedselsoevereiniteit opofferen voor een akkoord dat tegen 2032 slechts 0,1% groei in de EU zou opleveren, oftewel een geraamd extra bedrag van 10 tot 20 miljard in de meest optimistische scenario's?
Het gaat er niet om ons terug te trekken in onszelf, of onze grenzen te sluiten. Maar het is dringend nodig dat Europa begrijpt dat een open economie enkel zin heeft als ze ook in staat is haar vitale belangen te beschermen.