Dankzij de MR zal de regering buitenlandse gedetineerden naar hun land terugsturen

• (i) Straffen tot 18 maanden zullen automatisch worden uitgevoerd onder elektronisch toezicht, steeds onder controle van de strafuitvoeringsrechter. Verantwoordelijken voor geweld- en drugsfeiten worden vanzelfsprekend uitgesloten van deze maatregel.
• (ii) De vroegtijdige vrijlating wegens overbevolking wordt verder beperkt: ze zal enkel nog mogelijk zijn voor straffen van minder dan drie jaar en tot eind 2027, en blijft uitgesloten voor de zwaarste misdrijven.

• Deze maatregelen worden enkel geactiveerd op voorwaarde dat er tegen mei 2026 minstens 250 gedwongen uitwijzingen en 50 interstatelijke overbrengingen van buitenlandse gedetineerden zijn gerealiseerd. We versterken de penitentiaire capaciteit in Belgïe en het buitenland, met 1.300 extra plaatsen tegen 2028, door onbruikbare cellen weer in gebruik te nemen en door modulaire capaciteit te ontwikkelen.
• We werven aan in onze gevangenissen op basis van een becijferd plan voor personeelsherstel, gevangenis per gevangenis. We verbreden de aanwervingspool naar EU-burgers die een landstaal beheersen, laten contracten toe voor knelpuntberoepen en zetten private veiligheid in voor functies zonder contact met gedetineerden. We ontwikkelen ook detentiecapaciteit in het buitenland voor illegaal verblijvende veroordeelden, via akkoorden met partnerlanden.
• We hebben echte MR-overwinningen behaald op het vlak van veiligheid en de strijd tegen straffeloosheid: (1) financiële bijdrage van gedetineerden die daartoe in staat zijn, (2) strafbaarstelling van het aanzetten tot terrorisme, (3) invoering van elektronisch toezicht met voorwaarden vanaf de voorlopige hechtenis, (4) structureel gebruik van videoconferentie voor zeer korte zittingen om overbrengingen te beperken, (5) verlengd toezicht op terroristische veroordeelden na hun straf, (6) voorwaardelijke vrijlating voorbehouden aan wie legaal verblijfsrecht heeft, (7) versterkte snelrecht en (8) toepassing van het principe „relschopper-betaler“. Stop de passiviteit, plaats voor een strenge, efficiënte en gerespecteerde Justitie.

Situatie in de gevangenissen

In februari 2026 telden we in onze gevangenissen 13.473 gedetineerden voor 11.049 plaatsen. Bijna 700 gedetineerden moesten op de grond slapen. Daarnaast staan ongeveer 3.193 personen op een „wachtlijst“, in afwachting van hun opsluiting.

In Belgïe is 43% van de gedetineerden buitenlander, vaak zonder verblijfsvergunning (31%), ver boven het Europese gemiddelde van 25%.

Deze situatie werd onhoudbaar. De regering moest ingrijpen; en dat is precies wat ze deed met dit nieuwe akkoord. Stop de passiviteit, plaats voor een strenge, efficiënte en gerespecteerde Justitie.

De regering Arizona maakt hier een einde aan door van de terugkeer van buitenlandse gedetineerden de belangrijkste hefboom te maken in de strijd tegen overbevolking. Ze stelt een duidelijk doel: tegen het einde van de legislatuur terugkeren naar het Europese gemiddelde van 25% buitenlandse gedetineerden.

Terugkeer van buitenlandse gedetineerden

De regering stelt zich tot doel om tegen het einde van de legislatuur terug te keren naar het Europese gemiddelde (25%) van buitenlandse gedetineerden.

Tegen april 2027 is het doel vastgelegd op 2.000 gedwongen terugkeeroperaties, waarvan minstens 275 naar Marokko, 500 terugkeer van Europese gedetineerden, met bijzondere aandacht voor buurlanden, en 150 overbrengingen naar andere staten, waarvan minstens 30 naar Marokko.

Om dit te bereiken worden de betrokken diensten versterkt:

• Meer plaatsen in gesloten centra: creatie van 108 extra plaatsen tegen 30 september 2026 en aanwerving van 110 VTE.
• Aanwerving van 40 VTE voor terugkeerbegeleiders.
• Federale politie: doel van 25 extra gebrevetteerde escorteurs tegen april 2026 en 72 tegen eind 2026.

Ook juridisch versnellen we de terugkeer vanuit detentie:

• We versterken artikel 20/1: voor gedetineerden zonder verblijfsrecht wordt de terugkeer nu tot 12 maanden voor het einde van de straf voorbereid.
• Zodra een doorlaatbewijs is afgegeven, worden veroordeelden tot 3 jaar vrijgelaten met het oog op hun verwijdering.
• Voor straffen tot 3 jaar kan de terugkeer worden georganiseerd zodra de opsluiting begint of zodra de veroordeling definitief is.
• De Dienst Vreemdelingenzaken engageert zich om het vertrek te organiseren binnen de maand na de eerste mogelijke datum van verwijdering.

We schakelen over naar een whole-of-government-aanpak: de terugkeer en overbrenging van gedetineerden zonder verblijfsrecht wordt een gedeelde verantwoordelijkheid van Justitie, Asiel en Migratie, Buitenlandse Zaken en Binnenlandse Zaken.

We richten ons duidelijk op onze belangrijkste partners: Marokko op kop, maar ook Algerije, Tunesië, Albanië, evenals Nederland en Roemenië binnen de EU, om blokkades bij doorlaatbewijzen op te heffen en terugkeer en overbrengingen op te schalen.

Versterkte strafuitvoering en terugkeer om overbevolking te bestrijden

Er moesten ook maatregelen worden genomen met betrekking tot de strafuitvoering:

• Gevangenisstraffen tot 18 maanden zullen automatisch onder elektronisch toezicht worden uitgevoerd, maar steeds onder controle van de strafuitvoeringsrechter, met uitsluiting van de zwaarste feiten (terrorisme, zeden, zwaar geweld, drugs);
• Voor straffen tussen 18 maanden en 10 jaar kan elektronisch toezicht worden toegekend 18 maanden voor het einde van de straf, op voorwaarde dat al een derde ervan is uitgevoerd, ook hier onder controle van de rechter;
• De vroegtijdige vrijlating wegens overbevolking wordt daarentegen beperkt: ze zal enkel nog mogelijk zijn voor straffen van minder dan drie jaar en tot eind 2027, en blijft uitgesloten voor de zwaarste misdrijven.

Ook hier wordt de activering van dit geheel gekoppeld aan meetbare resultaten inzake de terugkeer van buitenlandse gedetineerden. Tegen mei 2026 moeten minstens 250 gedwongen uitwijzingen en 50 interstatelijke overbrengingen zijn gerealiseerd.

Versterkte capaciteit in Belgïe en het buitenland

Op penitentiair vlak voorziet een gestructureerd actieplan de creatie van minstens 1.300 extra gevangenisplaatsen op korte en middellange termijn: 607 plaatsen in 2026, 420 in 2027 en 275 in 2028, via nieuwe gevangenissen, detentiehuizen, modulaire eenheden en forensische infrastructuur. Dit plan gaat gepaard met een versnelde herinrichting van alle vandaag onbruikbare plaatsen, zodat geen enkele bruikbare cel leeg blijft door technische redenen of onderbezetting.

Wat betreft de aanwerving van penitentiair personeel:

• De Kern zal tegen 3 april 2026 een becijferd plan voor personeelsherstel goedkeuren, gevangenis per gevangenis, dat vervolgens regelmatig zal worden opgevolgd binnen de Kern;
• We verbreden de aanwervingspool door de functie van penitentiair beambte open te stellen voor EU-burgers die een landstaal beheersen;
• We laten het FOD Justitie toe om contracten te gebruiken voor knelpuntberoepen;
• Tenslotte zetten we private veiligheid in voor functies zonder contact met gedetineerden (eerst in Antwerpen, daarna in Sint-Gillis) om zoveel mogelijk penitentiaire beambten in te zetten waar ze het meest nodig zijn.

Een nieuw Masterplan IV voor gevangenissen, dat de penitentiaire kaart van morgen zal vastleggen (vervanging van verouderde infrastructuur, ontwikkeling van kleinere detentiestructuren, integratie van tijdelijke modules, mogelijk gebruik van militaire terreinen), zal ten laatste op 29 mei 2026 aan de Ministerraad worden voorgelegd, om deze keuzes te verankeren in een langetermijnstrategie.

Net als Denemarken bereidt ook Belgïe akkoorden voor om detentiecapaciteit in het buitenland te ontwikkelen, specifiek voor illegaal verblijvende veroordeelden. De bevoegde ministers zullen tegen eind 2026 opties voor partnerlanden voorleggen, met een duidelijk juridisch kader en strikte voorwaarden inzake naleving van internationale normen.

Nultolerantie voor straffeloosheid en terrorisme:

Tenslotte past de regering een nultolerantiebeleid toe:

• Het aanzetten tot terrorisme zal strafrechtelijk worden bestraft, om sneller te kunnen optreden tegen wie extremistisch geweld steunt of legitimeert.
• Het toezicht op personen die tot minstens twee jaar zijn veroordeeld voor terrorisme kan door de strafuitvoeringsrechtbank worden verlengd na afloop van de straf, zo lang als nodig.
• Het principe „relschopper-betaler“ zal worden toegepast: daders van schade zullen daadwerkelijk moeten betalen en, bij openbare goederen, minstens werken van algemeen belang moeten uitvoeren.
• De zeer korte zittingen van de raadkamer en de kamer van inbeschuldigingstelling zullen voortaan systematisch per videoconferentie vanuit de detentieplaatsen plaatsvinden, om overbrengingen te beperken, de veiligheid te versterken en de procedures te versnellen.
• Een financiële bijdrage zal worden gevraagd van gedetineerden met een aantoonbare bijdragingscapaciteit, zoals voorzien in het regeerakkoord.
• Elektronisch toezicht met voorwaarden wordt ingevoerd in voorlopige hechtenis: de onderzoeksrechter krijgt een extra optie, eventueel gekoppeld aan een strafrechtelijke borgsom, zonder de openbare veiligheid of het onderzoek te verzwakken.
• Voorwaardelijke vrijlating zal voorbehouden worden aan personen met een legaal verblijfsrecht: veroordeelden zonder verblijfsrecht krijgen er geen toegang meer toe.
• De procedure voor snelrecht wordt versterkt om eenvoudige zaken sneller te berechten en de druk op de voorlopige hechtenis te verminderen.