Wallonië heeft, via zijn regionaal economisch instrument Wallonie Entreprendre, de aankoop van de oude industrieterreinen van ArcelorMittal in de regio Luik concreet gemaakt. WE verwerft de volledige site van Chertal en werkt samen met respectievelijk Ecoterres (Groep DEME) en MG Real Estate voor de herontwikkeling van de terreinen van de cokesfabriek en de Hoogoven B (HFB). Wat de site van Hoogoven 6 (HF6) betreft, lopen de gesprekken nog met het consortium REVEL1; bij gebrek aan een akkoord zal WE de site zelf verwerven vóór eind 2024. Als langetermijnproces zal de herontwikkeling van deze terreinen verder verlopen onder leiding van de Waalse Regering, WE en de lokale actoren, om aan deze grote strategische terreinen opnieuw een economische ontwikkelings- en jobcreatiefunctie te geven, met aandacht voor de stedenbouwkundige en landschappelijke aspecten. De sanering van industriële braakliggende terreinen is een belangrijke pijler van het Herstelplan. Minister van Economie Willy BORSUS heeft een budget van 80 miljoen € voorzien om de toekomst van deze terreinen te financieren.
De context
De herontwikkeling van verlaten en vervuilde industrieterreinen is een cruciaal thema voor een duurzame en verantwoorde ruimtelijke ordening. De uitdagingen zijn talrijk: sanering van gronden, beperking van bodemversnippering, verbetering van de omgevingskwaliteit en de leefomgeving en natuurlijk jobcreatie en economische herontwikkeling van de betrokken bekkens. Wallonië telde op 1 juli 2023 (cijfers IWEPS) 3.224 hectare SAR (te herontwikkelen sites), goed voor 0,19% van zijn grondgebied. Deze terreinen liggen daarenboven op strategische locaties, met name in de nabijheid van steden en/of grote verkeersaders. Een ligging die er bepalende plaatsen van maakt voor de ambities en behoeften op het vlak van economische herontwikkeling en die hun natuurlijke re-integratie in de territoriale waardeketen vergemakkelijkt. 2
Deze herontwikkelingslogica sluit overigens aan bij de doelstelling van de Regering om jaarlijks 100 hectare industriële braakliggende terreinen om te bouwen, om te anticiperen op de behoefte aan grond in Wallonië (met name voor grote industriële projecten) en tegelijk landbouwgrond te sparen.
Op 30 april 2020 heeft de Regering, op voorstel van minister van Economie en Ruimtelijke Ordening Willy BORSUS, Wallonie Entreprendre (WE) gemandateerd om de aankoop te onderhandelen en de sites van ArcelorMittal in het Luikse bekken om te bouwen (samen met de site van Duferco-Carsid in Charleroi). Het gaat specifiek om de sites van ArcelorMittal die een potentieel van 282 hectare vertegenwoordigen. De oppervlakte is verdeeld tussen de site van Chertal, de grootste (186 hectare), en drie andere terreinen in Seraing: de site van Hoogoven 6 (HF6), Hoogoven B (HFB) en de Cokesfabriek van Ougrée, elk met een gemiddelde oppervlakte van 32 hectare.
Een Masterplan voor een kwalitatieve herontwikkeling
De aankoop van de Luikse terreinen wordt vandaag geconcretiseerd, maar het herontwikkelingswerk is voor de Regering en haar partners al enkele maanden geleden gestart, met de selectie van een multidisciplinair team onder leiding van het stedenbouwkundig en landschapsbureau Agence TER. Het doel was om een Masterplan voor deze sites op te stellen, met andere woorden een langetermijnroutekaart voor hun herontwikkeling. Concreet ging het er niet om een toekomst vast te leggen, maar om de sites te bestuderen, hun sterktes te bepalen om een ideaalbeeld te projecteren en een kader vast te leggen waarbinnen de herontwikkelingsprojecten moesten verlopen. Het Masterplan had als ambitie de krijtlijnen vast te leggen om prioritair de economische activiteit en de werkgelegenheid te herontwikkelen door de sectoren te diversifiëren, terwijl deze herontwikkelingen ingeschreven werden in een resoluut moderne visie die garant staat voor stedenbouwkundige en landschappelijke kwaliteit. De economische projecten die door het Masterplan geïdentificeerd zijn, hebben een hoge toegevoegde waarde en zullen jobs creëren2.
2 Om het Masterplan te raadplegen: https://www.wallonie-entreprendre.be/fr/expertises/reconversion-de-sites/reconversion-des-sites-industriels-darcelormittal-a-liege-livraison-du-master-plan/
Een collaboratief proces
De onderhandelingen tussen de betrokken partijen hebben behoorlijk lang geduurd, maar hun afronding getuigt van een echte positieve en collaboratieve dynamiek, want het gaat niet om de afronding van één project, maar van meerdere projecten waarvan de optimalisatie ver is doorgevoerd zodat elk terrein kan profiteren van de beste toekomstperspectieven en kwaliteit. Zo verwerft WE alleen de site van Chertal (186 hectare) via de speciaal daarvoor opgerichte vennootschap SORECHER. De sites van de Cokesfabriek en de HFB maken deel uit van een PPS (publiek-private samenwerking), respectievelijk met Ecoterres ten belope van 51% in het partnerschap (Groep DEME) en de Europese ontwikkelaar MG Real Estate ten belope van 75% minus één aandeel in het partnerschap. Wat de site van Hoogoven 6 (HF6) betreft, lopen de gesprekken nog met het consortium REVEL; bij gebrek aan akkoord zal WE de site zelf verwerven vóór eind 2024. Deze waaier aan creatieve oplossingen bewijst hoezeer de klemtoon werd gelegd op het zoeken naar een globale oplossing en op de competenties van elk van de partners, in een perspectief van samenwerking, wendbaarheid en tastbare resultaten. Want het ging er ook om een 3
globaal akkoord, rekening houdend met de reeds aangevatte onderhandelingen tussen ArcelorMittal en kandidaat-kopers. Het is belangrijk te benadrukken dat alle mogelijkheden overigens tussen de partijen werden overwogen. Als een van de projecten niet zou kunnen worden gerealiseerd zoals gewenst, of het nu PPS of privaat was, dan zou WE 100% van de betrokken site kunnen overnemen. Wallonie Entreprendre heeft dus zowel haar rol als coördinator en verbindende factor tussen de betrokken partijen als die van uitvoerder ten dienste van de Waalse Regering gespeeld.
De financiering van het project
De herontwikkeling van braakliggende terreinen heeft een kostprijs. De sanering van reeds versnipperde gronden brengt meestal extra kosten met zich mee voor ontmanteling, ontsmetting of zware herstructurering, wat ook langere termijnen en grotere financiële risico’s inhoudt dan de ontwikkeling van een gelijkaardig project op onbebouwde grond.
Een groot deel van het vandaag voorgestelde werk bestond er enerzijds in de waarde van de terreinen na ontmanteling en ontsmetting te evalueren, en anderzijds de kosten van de ontsmetting te ramen.
In dit kader draagt ArcelorMittal de financiering van de saneringsoperaties waarvoor het verantwoordelijk is (principe van de „vervuiler betaalt”).
In dit dossier werd alles zo uitgewerkt dat de operatie uiteindelijk rendabel is en de kosten gecompenseerd worden door de inkomsten die aan het einde van de herontwikkeling worden gegenereerd. Een tijdelijke financiële mobilisatie is echter nodig om de operaties te financieren die moeten plaatsvinden vóór de terbeschikkingstelling van de percelen (via verkoop, verhuur, opsplitsing, …). In dit kader heeft de Waalse Regering een budget van 80 miljoen € voorzien in het Herstelplan van Wallonië om de toekomstige herontwikkeling van deze terreinen en hun heruitrusting te financieren.
De operationalisering van deze herontwikkelingen zal gebeuren via specifiek opgerichte projectvennootschappen waarin de betrokken partijen samenkomen.
Wat is de volgende stap?
De herontwikkeling van deze vier grote terreinen zal dus onder de beste omstandigheden verder verlopen. Op de verworven sites lopen al ontmantelingswerken die zich zouden moeten uitstrekken tot 2027, overeenkomstig de afbraakvergunningen die in april 2021 werden toegekend.
Het doel is dat, zodra de ontmantelingswerken kunnen worden afgerond, aanvullende bodemonderzoeken (onder de gebouwen die vandaag nog bestaan) zo snel mogelijk kunnen plaatsvinden om de saneringswerken te plannen.
Tegelijkertijd zullen de herontwikkelingsprojecten verder worden uitgewerkt, verduidelijkt en voorgesteld aan de betrokken partijen vóór de indiening van de vergunningsaanvragen. Er staan nog heel wat stappen te wachten en die zullen zich over meerdere jaren uitspreiden. De aankoop van de sites vormt echter een belangrijke stap in dit proces. Alle partners zijn in elk geval klaar voor de volgende fase, steeds in een constructieve dynamiek en met een diepgaande revalorisatie van deze gronden en ruimten. 4
ArcelorMittal is verheugd over de afronding van deze transacties, die het toelaten zich volledig te concentreren op zijn toekomstprojecten, waaronder de koolstofneutraliteit van zijn staalproductieprocessen tegen 2050, met een tussentijdse doelstelling van 35% vermindering in 2030 (tegenover 2018). Om deze doelstelling te bereiken, werkt ArcelorMittal parallel aan drie pijlers via een aanpak die zijn industrie centraal wil plaatsen in de circulaire economie:
- Continue verbetering van de materiaal- en energie-efficiëntie, onder meer door de capaciteit aan hernieuwbare energie te ontwikkelen (momenteel 87 MW).
- Vermindering van de vraag naar fossiele koolstof.
- Ontwikkeling van Smart Carbon-concepten: via projecten zoals Steelanol is ArcelorMittal Belgium actief op het vlak van „Carbon Capture and Utilisation (CCU)”, en het neemt ook deel aan projecten rond „Carbon Capture and Storage (CCS)”.
Geconfronteerd met de milieu-uitdagingen, treedt het staalbedrijf van het Luikse bekken, met meer dan 600 medewerkers, op meerdere niveaus op. Meer dan 10.000 m² zonnepanelen werden op de daken van de fabrieken geïnstalleerd, wat overeenkomt met een productie van 2 MW groene energie, die zelf opnieuw wordt gebruikt in het productieproces. Als verantwoordelijke voor de galvanisatie van het staal geproduceerd op de andere sites van de groep, heeft het team van Luik de Jet Vapor Deposition (JVD) ontwikkeld, een wereldwijd unieke technologie die erin bestaat de staalband te bekleden door het opspuiten van zinkdamp, terwijl de ecologische voetafdruk wordt verminderd. Daarnaast was het team pionier in de ontwikkeling van Magnelis®, een hyperresistente coating tegen corrosie, die men terugvindt in de draagstructuren van zonnepanelen.
Voor de Minister van Economie en Ruimtelijke Ordening Willy BORSUS: „Deze terreinen, en met name Chertal, zijn bijzonder belangrijke hefbomen voor de strategische herlokalisatie van activiteiten. De operatie maakt het mogelijk het erfgoed van ons industrieel verleden te bewaren. Het gaat om de grootste operatie van dit type die ooit in Wallonië werd uitgevoerd. Ze beslaat in totaal 282 hectare. Ze biedt bijzonder belangrijke perspectieven, namelijk economische activiteit terugbrengen naar deze sites en heel de regio Luik in staat stellen een belangrijke actor te zijn in de industriële herontwikkeling van Wallonië. Daardoor is dit een historisch moment. ”