Dit dinsdag 25 november keurde het Europees Parlement een nieuw tussentijds rapport goed, in aansluiting op dat van 2018, dat vaststelt dat er een duidelijk risico bestaat op een ernstige en aanhoudende schending van de Europese waarden door Hongarije. Dit rapport werkt niet alleen de inhoud van de teksten van 2018 en 2022 bij, maar toont vooral het ongeduld van de Europese parlementsleden over de passiviteit van de andere instellingen tegenover de situatie in Hongarije, terwijl die alleen maar blijft verslechteren. Het Parlement eist nu dat de tweede paragraaf van artikel 7 van de verdragen, die van de sancties, wordt geactiveerd.
Sophie Wilmès, shadow rapporteur: “We hebben veel geduld en goede wil getoond. De Hongaarse regering kreeg alle kansen om de situatie recht te zetten, maar koos ervoor om niets te doen. We tellen de hoorzittingen die in de Raad over Hongarije hebben plaatsgevonden niet meer. We hebben onze zorgen uitgedrukt via een reeks resoluties, druk uitgeoefend via de conditionaliteit of het herstelplan (RRF), maar nu moeten we naar de volgende fase: officieel de ernstige en aanhoudende schending van de waarden van de Unie vaststellen en de voorziene sancties inzetten, die kunnen leiden tot opschorting van het stemrecht. Als we oproepen tot zo’n radicale beslissing, is dat omdat, terwijl wij aarzelen, de Hongaarse burgers rechtstreeks de gevolgen ondervinden van de systematische schendingen van hun fundamentele rechten.”
Ter herinnering: in september 2018 vroeg het Parlement voor het eerst dat de Raad paragraaf 1 van artikel 7 van het Verdrag betreffende de Europese Unie (VEU) zou activeren. Dit artikel, ook wel het “kernwapen” genoemd, bestaat uit twee luiken - een preventief en een bestraffend - waarmee ernstige en aanhoudende schendingen van de beginselen waarop de Unie is gegrondvest, kunnen worden bestreden. Deze waarden staan vermeld in artikel 2 en omvatten onder meer vrijheid, democratie en de rechtsstaat.
Sinds dat eerste verzoek heeft de Raad zich beperkt tot het organiseren van hoorzittingen binnen de Raad Algemene Zaken (RAZ). Deze dialoog, hoe wenselijk ook, heeft duidelijk geen verandering teweeggebracht in Hongarije, waar de situatie integendeel alleen maar verslechtert. De recente missie van de Commissie burgerlijke vrijheden, justitie en binnenlandse zaken (LIBE), waarvan Sophie Wilmès lid is, kon in april 2025 geen enkele vooruitgang vaststellen op elk van de twaalf bezorgdheidsdomeinen die aan het oorspronkelijke verzoek van het Parlement ten grondslag lagen (zoals de onafhankelijkheid van justitie, corruptie, vrijheid van meningsuiting en vereniging, academische vrijheid of de gelijke behandeling, waaronder LGBTQI+-rechten).
Dit rapport wordt ook gekenmerkt door de aanwezigheid van het project voor een Europees Semester voor de rechtsstaat, dat al enkele maanden officieel door Sophie Wilmès wordt gedragen en zo het officiële standpunt van het Parlement wordt. Dit Europees Semester zal ervoor zorgen dat artikel 7 niet langer een geïsoleerd instrument is, maar wordt geïntegreerd in een coherent geheel dat alle bestaande instrumenten inzake de rechtsstaat samenbrengt. Ter herinnering: dit Europees Semester voor de rechtsstaat, voorgesteld op 15 oktober laatstleden, is opgebouwd rond een volledige jaarlijkse cyclus met verschillende belangrijke stappen; van de publicatie van het rapport van de Commissie tot verschillende “rendez-vousmomenten” doorheen de cyclus, waarbij de uitvoering van de aanbevelingen grondig zou worden geëvalueerd, wat kan leiden tot het activeren van specifieke instrumenten. In het beoogde proces speelt het Europees Parlement een cruciale rol.
Bovendien werd ook het amendement van Sophie Wilmès aangenomen, dat misbruik van artificiële intelligentie voor politieke desinformatie moet bestrijden, en dat nog wel in volle verkiezingscontext. Wat er gebeurde met de deepfakes gericht tegen Péter Magyar, de belangrijkste opponent van president Orbán, acht maanden voor de verkiezingen, is niet zonder betekenis. Sophie Wilmès benadrukt dat vrije verkiezingen niet beperkt blijven tot het stemrecht: burgers hebben ook het recht op correcte en betrouwbare informatie, een noodzakelijke voorwaarde om in het stemhokje een vrije en geïnformeerde keuze te maken.