Deze dinsdag 15 september keurden de Europese parlementsleden met 420 stemmen voor en 220 tegen hun aanbevelingen goed om “het Europees Democratieschild” te versterken. Sophie Wilmès, ondervoorzitter van het Europees Parlement en effectief lid van de bijzondere commissie EUDS, ziet hierin een manier om onze samenlevingen en democratische processen beter te beschermen, op voorwaarde dat de instrumenten van deze strategie volledig worden toegepast.
Het “Europees Democratieschild” is een strategie die de Europese Commissie afgelopen november voorstelde en die erop gericht is steeds complexere bedreigingen voor onze democratieën aan te pakken, zoals buitenlandse inmenging, informatiemanipulatie en hybride aanvallen die verkiezingen willen beïnvloeden of het vertrouwen van burgers in hun instellingen willen ondermijnen. Het verslag dat deze dinsdag ter stemming werd voorgelegd, is het resultaat van de werkzaamheden van de bijzondere parlementaire commissie: “Meer dan 1.600 ingediende amendementen, 66 gedachtewisselingen, elf openbare hoorzittingen, zeven missies. Deze cijfers tonen op zich al het intense parlementaire werk aan om een coherent en doeltreffend Europees antwoord te bouwen tegen alle bedreigingen die op onze democratieën wegen. We moeten dit onderwerp met ernst behandelen, maar ook met koelbloedigheid, zonder in paniek te raken of paniek te veroorzaken. Maar het is duidelijk dat organisaties en buitenlandse mogendheden ons proberen te destabiliseren en onze democratische keuzes willen beïnvloeden. Voor de Belgen, net als voor de Europeanen, staat het vermogen op het spel om vrij over hun eigen toekomst te blijven beslissen. We mogen niet onderschatten wat er in Europa al gaande is”, benadrukt Sophie Wilmès.
De meest emblematische maatregel van het Schild is het Europees Centrum voor Democratische Veerkracht (ECDR), dat in februari 2026 van start is gegaan. Het heeft als taak de uitwisseling van informatie en expertise te vergemakkelijken om manipulatiecampagnes beter te detecteren en de ondersteuning aan nationale autoriteiten te coördineren om ze tegen te gaan. “Als elk land alleen dezelfde netwerken moet identificeren en alleen een antwoord moet uitbouwen, verliezen we kostbare tijd”, benadrukt de ondervoorzitter. Ze verduidelijkt echter: “We willen geen zoveelste gadget, daarom willen we dat dit Centrum kan uitgroeien tot een volwaardige speler. We moeten het een stabiel multidisciplinair team, duurzame middelen en een duidelijk mandaat geven. Zonder coördinatie, als elk land alleen dezelfde bedreigingen moet opsporen en erop reageren, zullen we er niet in slagen. Maar daarvoor moeten de lidstaten uiteraard meespelen. Over het volledige arsenaal dat het Democratieschild voorstelt, zullen we zeer aandachtig blijven voor de resultaten.”
Sophie Wilmès is ook verheugd dat ze in de tekst verschillende prioriteiten terugvindt die ze zelf in de commissie heeft verdedigd. Europol zal het werk van het ECDR moeten aanvullen. Wanneer een operatie criminele netwerken betreft die in meerdere landen actief zijn, kan het Europese agentschap zijn expertise op het gebied van criminele analyse inbrengen en de samenwerking tussen onderzoekers vergemakkelijken. De versterking van de rol van Europol op dit vlak zal ook een belangrijk thema zijn bij de herziening van zijn mandaat, waaraan Sophie Wilmès als shadow rapporteur zal meewerken.
Ook de kwestie van de betrokkenheid van buitenlandse niet-statelijke actoren in het Europese politieke landschap komt aan bod in verschillende aanbevelingen.
Het verslag pleit ook voor een veel proactievere aanpak om de digitale soevereiniteit te versterken en het potentieel van nieuwe technologieën zoals kunstmatige intelligentie te benutten. Voor Sophie Wilmès hangt ons vermogen om onze democratieën te beschermen ook af van de technologieën die Europa beheerst. Als kunstmatige intelligentie valse video's kan creëren en hybride aanvallen op grote schaal kan coördineren, kan ze ook helpen, bijvoorbeeld, om gemanipuleerde content snel op te sporen en onze veiligheid tegen cyberaanvallen te versterken. Het is dus essentieel om slim te investeren in deze instrumenten, binnen een strikt ethisch kader: een AI ten dienste van de mens, onder zijn controle.
Het verslag stelt ook voor om verkiezingen beter voor te bereiden, onder meer via simulatieoefeningen en een versterkte bescherming van de kiesinfrastructuur. Het vraagt ook om snellere reacties van platformen op gecoördineerde manipulatiecampagnes. “Dit alles sluit uiteraard aan bij wat deze zomer gebeurde in Ceuta of bij de desinformatiecampagnes gericht tegen bepaalde kandidaten voor de Franse presidentsverkiezingen”, herinnert Sophie Wilmès.
De ondervoorzitter besluit: “Strategische autonomie is niet zomaar een verhaal. Het beperkt zich ook niet tot onze defensie, onze energie-onafhankelijkheid of het ondersteunen van onze industrie. Strategische autonomie is in de eerste plaats ons vermogen om in alle vrijheid onze eigen democratische keuzes te maken.”