We schaffen de politieraden af, waarvan de strategische meerwaarde steeds beperkter werd, vanaf 1ste juli. Geen presentiegeld meer, deze afschaffing van een overbodig geworden orgaan levert een besparing van 2 miljoen euro op. De democratische controle zal voortaan gebeuren op het niveau van de gemeenteraden.
Vanaf 1 juli 2026 worden de politieraden afgeschaft. Deze hervorming heeft als doel het bestuur van de politiezones te vereenvoudigen, de politieke verantwoordelijkheden te verduidelijken en de democratische controle opnieuw op het niveau van de gemeenteraden te plaatsen, zonder de transparantie of de lokale verankering te verzwakken. Ze zal ook een geraamde besparing van ongeveer 2 miljoen euro opleveren, vooral gelinkt aan het presentiegeld.
Waarom de politieraden afschaffen?
De geïntegreerde politie bestaat al 25 jaar. Na een kwarteeuw werking is het nodig om het bestuur van de politiezones aan te passen aan de huidige realiteit.
De politieraden waren bedoeld als vertegenwoordigings- en controleorganen in meergemeentenzones. In de praktijk is hun rol echter beperkt gebleven. Ze keuren bepaalde akten goed, met name budgettaire, en geven adviezen, maar hun strategische meerwaarde blijkt beperkt.
Deze vaststelling berust niet enkel op een politieke beoordeling. Ze wordt gestaafd door de UGent-studie van 2018 over de schaalvergroting van de Vlaamse politiezones. Deze studie toont aan dat de politieraad door lokale actoren vaak wordt beschouwd als een orgaan met geringe strategische meerwaarde, terwijl het politiecollege wordt gezien als de echte plaats van besluitvorming en aansturing.
De hervorming vertrekt dus van een eenvoudige vaststelling: wanneer een structuur weinig leesbaar, weinig gekend is en een geringe strategische meerwaarde heeft, is het beter de verantwoordelijkheden te verduidelijken dan een extra institutioneel niveau te behouden.
Wat er concreet verandert
Vanaf 1 juli 2026 worden de politieraden afgeschaft. De bevoegdheden die momenteel door de politieraden worden uitgeoefend, worden overgedragen aan de politiecolleges. Deze laatste zullen dus duidelijk erkend worden als de besluitvormende politieke organen van de politiezones.
Deze verduidelijking maakt het mogelijk institutionele overlappingen en bevoegdheidsoverlap te vermijden. Ze zal ook toelaten de rollen beter te onderscheiden: het politiecollege beslist, de politiezone voert uit, en de gemeenteraden oefenen hun democratische controle uit op de genomen beslissingen.
In grote meergemeentenzones kan een beperkt bureau van het politiecollege worden opgericht. Dit bureau heeft geen eigen besluitvormende bevoegdheid. Het heeft enkel als taak de vergaderingen voor te bereiden, de dossieropvolging te verzekeren en de doeltreffendheid van het collectieve werk te verbeteren.
Geen verlies van democratische controle
Verschillende mechanismen zullen de transparantie en de informatie van de gemeenteraden garanderen:
- De beslissingen van het politiecollege moeten aan de gemeenteraden worden overgemaakt, met uitzondering van elementen die de bescherming van de privacy betreffen;
- Gemeenteraadsleden zullen een schriftelijk en mondeling interpellatierecht hebben. De antwoorden zullen worden gegeven via de burgemeester, die de link tussen het politiecollege en de gemeenteraad verzekert;
- De korpschef, of zijn vertegenwoordiger, zal jaarlijks een schriftelijk verslag voorleggen aan de gemeenteraden. Dit verslag omvat gedetailleerde gegevens per gemeente, met name over personeelsbestand, interventies, patrouilles, operationele activiteit en interventietermijnen;
- De rol van de burgemeester blijft centraal in de budgettaire cyclus. Hij zal de link met de gemeenteraad verzekeren voor de goedkeuring van de begroting, de begrotingswijzigingen en de rekeningen. De gemeenteraad wordt dus niet buitenspel gezet. Hij zal integendeel beter geïnformeerd en beter uitgerust zijn om zijn controlerol uit te oefenen op de keuzes op het vlak van lokale veiligheid.
Een hervorming van goed bestuur
Deze hervorming past in een logica van goed bestuur. Ze heeft als doel een structuur af te schaffen die grotendeels formeel is geworden, zonder de politieke controle te verzwakken. Ze maakt de werking van de politiezones leesbaarder, verduidelijkt de verantwoordelijkheden en plaatst het democratische debat opnieuw in de gemeenteraden.
Ze beantwoordt ook aan een doelstelling van kostenbesparing. De afschaffing van de politieraden vertegenwoordigt een geraamde besparing van ongeveer 2 miljoen euro, vooral gelinkt aan het presentiegeld.
In een krappe budgettaire context voor de lokale besturen is het consequent om een institutioneel niveau af te schaffen waarvan de meerwaarde beperkt is geworden, terwijl de mechanismen voor transparantie, informatie en verantwoordelijkheid op gemeentelijk niveau worden versterkt.