De Waalse Regering heeft een voorontwerp van decreet goedgekeurd om de regels voor de verplaatsing van producten die verband houden met defensie en civiele wapens te moderniseren, met als doel het vergunningensysteem efficiënter te maken, de procedures te vereenvoudigen en beter af te stemmen op de realiteit van de sector, met strikte inachtneming van de ethische principes, internationale verbintenissen en een versterkte democratische controle.
Het huidige decreet berust op de systematische toekenning van individuele licenties voor elke verplaatsing, ongeacht de complexiteit of gevoeligheid ervan. In 2024 werden op die manier bijna 3.000 licenties uitgereikt in Wallonië. Met de tijd is deze procedure bijzonder zwaar en onvoldoende aangepast aan de huidige realiteit van de sector gebleken.
Verschillende tekortkomingen werden vastgesteld:
- De min of meer zware administratieve procedures berusten voornamelijk op een indeling van landen in twee blokken: de EU en de NAVO enerzijds, en alle andere landen anderzijds, zonder rekening te houden met andere relevante criteria die verband houden met de aard of gevoeligheid van het dossier, namelijk:
- de aard van het materieel (defensief, offensief, reserveonderdelen, enz.).
- de aard van de verplaatsing (definitieve verkoop, tijdelijke tentoonstelling, herstellingen, enz.).
- de eindbestemmeling in het land van bestemming (een beurs, een strijdmacht, een dochteronderneming van een Waalse groep, een onderaannemer, enz.).
- het civiele of militaire karakter van het product.
- De licenties, die nog steeds individueel worden toegekend, hebben een geldigheidsduur die beperkt is tot achttien maanden, wat leidt tot talrijke hernieuwingen en niet strookt met de realiteit van de handel in afgewerkte producten, noch met de levensduur van industriële projecten.
- Tot slot moet het huidige kader worden verduidelijkt met betrekking tot transitsituaties en de noodmaatregelen die de Regering kan nemen.
De in het decreet voorgestelde oplossingen
Met deze hervorming wil de Waalse Regering een duidelijkere, leesbaardere procedure invoeren die beter is afgestemd op de realiteit van de sector, en tegelijk een strenge controle waarborgen in overeenstemming met de internationale verbintenissen van het Gewest, de ethische uitdagingen en de eerbiediging van de mensenrechten.
Het decreet wordt eerst geherstructureerd om de toepasselijke regelingen en dus de verschillende procedures te verduidelijken. Zo maakt het nieuwe decreet een einde aan de logica van 'alles via individuele licentie', die voor elke verplaatsing een eigen licentie vereiste, terwijl het Europees recht wel degelijk mechanismen van vrijstelling, algemene of globale licenties toelaat voor minder gevoelige verplaatsingen.
De hervorming keert deze logica dus om, aangezien in die eenvoudige en weinig gevoelige gevallen de individuele licentie de uitzondering wordt in plaats van de regel. Deze zogenaamde 'trechter'-logica moet het mogelijk maken efficiënter te werken bij de individuele behandeling van aanvragen en de aandacht te concentreren op de meest complexe aanvragen met het oog op de internationale verbintenissen van Wallonië, met inbegrip van de analyse van de naleving van ethische principes en mensenrechten.
Daarnaast worden de producten waarop de vergunningen betrekking hebben, verduidelijkt om materiaal uit te sluiten dat deel uitmaakt van militaire producten, maar niet specifiek voor militair gebruik is ontworpen (schroeven, bouten, pakkingen, klinknagels, enz.). De hervorming voorziet ook in een vereenvoudiging van tijdelijke retourverplaatsingen en verplaatsingen van onderdelen die niet als gevoelig worden beschouwd ten opzichte van het afgewerkte product. Ook bijkomende licenties in het kader van onderhouds- of garantiecontracten genieten vereenvoudigde procedures wanneer de hoofdlicentie van het contract al via de klassieke procedure werd toegekend.
Geldigheidsduur van de licenties
Het voorontwerp van decreet verhoogt de geldigheidsduur van licenties en vergunningen van 18 naar 36 maanden. De duur van licenties voor defensiegerelateerde producten kan zelfs worden opgetrokken tot maximaal 60 maanden indien het betrokken project dit rechtvaardigt gezien de duur van de industriële ontwikkeling ervan.
Deze verhoging wordt gemotiveerd door vier voornaamste redenen:
- Met de huidige duur van 18 maanden beschikken aanvragers niet over voldoende speelruimte en moeten ze hun licentieaanvragen zeer precies afstemmen op de geplande contracten en logistieke behoeften. In de praktijk worden licentieaanvragen ofwel op het laatste moment ingediend om aan logistieke vereisten te voldoen, ofwel te vroeg ingediend om te anticiperen op behoeften die uiteindelijk niet worden gerealiseerd of pas veel later worden ingevuld (bijvoorbeeld in het kader van contractonderhandelingen met verzekeraars, klanten, enz.). Dit leidt ofwel tot vertekeningen bij de telling van niet-uitgevoerde licenties, ofwel tot de nood aan regelmatige hernieuwingen. Aangezien dit proces lang kan duren, is een onderneming die elke onderbreking tussen twee licenties wil vermijden soms verplicht om een hernieuwingsaanvraag in te dienen slechts één jaar na de toekenning van een licentie, die op haar beurt pas meerdere maanden na de eerste aanvraag kan zijn toegekend.
- De verlenging van de licentieduur tot vijf jaar voor grote projecten wordt gerechtvaardigd door het feit dat deze vaak veel verder reiken dan de kalenders van 'klassieke' export van afgewerkte producten en een langetermijnstrategische planning vereisen. De Regering wil de Waalse actoren die bij deze projecten betrokken zijn, meer voorspelbaarheid en zekerheid bieden in hun relaties met partners.
- De opeenvolgende hernieuwingen van 18 maanden hebben slechts beperkt nut vanuit het oogpunt van goed openbaar bestuur, aangezien de regelmatige herindiening van oude dossiers de administratieve last verhoogt, zowel voor het Waals Gewest als voor de aanvragers. Zo werden in 2024 en 2025 bijna 700 hernieuwingen aangevraagd, volgens cijfers van de Directie Wapenlicenties van de SPW Economie, Werk, Onderzoek.
- Aangezien de vergunningen bovendien een administratieve handeling vormen, voorziet het voorontwerp erin dat ze op elk moment kunnen worden opgeschort of ingetrokken, wat het nut van een regelmatig hernieuwingsproces in de praktijk vermindert.
Noodmaatregelen
Als tegengewicht voor de geldigheidsduur van de vergunningen voorziet het voorontwerp in een vrijwaringsclausule via een nieuw noodmechanisme waarmee de Regering snel kan reageren op uitzonderlijke situaties. Zo kan de Waalse Regering voortaan uitzonderlijke en tijdelijke maatregelen nemen om bepaalde verrichtingen met betrekking tot specifieke producten te verbieden, te beperken of op te schorten. Deze maatregelen moeten evenredig en beperkt in de tijd blijven (6 maanden, hernieuwbaar).
Deze beslissingen kunnen worden genomen om ethische principes en internationale verplichtingen te doen naleven of om strategische Waalse belangen te beschermen. Ze kunnen gericht zijn op bepaalde soorten producten, bepaalde landen of bestemmingen, bepaalde actoren of verrichtingen, met name bij risico op omzeiling.
Democratische controle
Aangezien de parlementaire controlesubcommissie voor wapenlicenties de legitieme instantie is voor de controle op het regeringsoptreden, voorziet het voorontwerp van decreet in een nieuwe rapportagefrequentie van vier keer per jaar, met uitgebreidere informatie dan de huidige halfjaarlijkse rapporten waarin het decreet van 21 juni 2012 voorziet.
Bovendien verplicht het voorontwerp van decreet de Regering om deze verslagen aan de subcommissie voor te leggen. Naast het onderzoek van de gegevens in het verslag, zal deze presentatie aan het Parlement ook uitgebreid moeten ingaan op transitverplaatsingen, de landen van eindbestemming van de export moeten preciseren en het totale aantal exportlicenties dat door de adviescommissie werd behandeld, moeten vermelden. Deze verslagen vermelden de redenen die de Regering er in voorkomend geval toe zouden hebben gebracht af te wijken van het standpunt van de adviescommissie.
Bovendien zal het voorontwerp van decreet de onafhankelijkheid van de adviescommissie waarborgen.
Met deze hervorming voorziet de Waalse Regering zich van een gemoderniseerd, leesbaarder kader dat beter is afgestemd op de huidige realiteit, terwijl een hoog niveau van vereisten wordt gehandhaafd op het vlak van naleving van internationale verbintenissen en ethische principes, met inbegrip van de eerbiediging van de mensenrechten.
Het voorontwerp van decreet kadert in de wil om zowel de rechtszekerheid van de operatoren, de doeltreffendheid van het overheidsoptreden, de democratische controle ervan als de geloofwaardigheid van Wallonië in een voortdurend veranderende internationale context te waarborgen.