De Kamer van volksvertegenwoordigers heeft vandaag een reeks ambitieuze maatregelen goedgekeurd van de minister van Werk, Economie en Landbouw, David Clarinval, gericht op het versterken van preventie, reïntegratie en de terugkeer naar werk van mensen in arbeidsongeschiktheid. Deze hervormingen passen volledig binnen het regeerakkoord en beantwoorden aan een verontrustende vaststelling: de blijvende stijging van het aantal langdurig zieken in België. Het regeerakkoord voorziet een globaal plan voor preventie en reïntegratie van langdurig zieken. De goedgekeurde wet werd uitgewerkt in samenwerking met de minister van Sociale Zaken en legt een eerste reeks maatregelen vast die berusten op een grotere responsabilisering van de vijf belangrijke actoren: de werkgevers, de werknemers, de artsen, de ziekenfondsen en de regionale tewerkstellingsdiensten.
Eind 2024 telt België bijna 550.000 mensen die al meer dan een jaar arbeidsongeschikt zijn, waaronder meer dan 514.000 werknemers en 35.000 zelfstandigen. De totale kostprijs van invaliditeitsuitkeringen voor werknemers overschrijdt nu 9,5 miljard euro per jaar. Deze evolutie is onder meer te verklaren door de vergrijzing van de actieve bevolking, de stijgende activiteitsgraad op latere leeftijd en de toename van musculoskeletale aandoeningen en psychische ziekten. Vandaag lijdt bijna een op drie invaliden aan mentale problemen, zoals depressie of burn-out.
David Clarinval, minister van Werk: “De cijfers laten geen twijfel toe: het tot nu toe gevoerde beleid is niet langer voldoende. Het is tijd om structureler, preventiever en meer responsabiliserend te handelen, zonder ooit de grondslagen van ons sociaal model op te geven. Het Belgisch sociaal model rust op een essentieel evenwicht tussen solidariteit en verantwoordelijkheid. Wie in staat is om te werken, moet aangemoedigd en ondersteund worden in zijn of haar traject. Responsabilisering betekent geen hardheid: het betekent beter, vroeger en meer op maat begeleiden. Ziek zijn betekent niet noodzakelijk dat men niet kan werken. Hoe langer een afwezigheid duurt, hoe moeilijker de terugkeer naar werk wordt, terwijl werk vaak een fundamentele hefboom is voor herstel, erkenning en sociale integratie. Deze hervorming wil talenten activeren, blijvende uitsluiting van de arbeidsmarkt voorkomen en een rechtvaardiger en efficiënter gebruik van overheidsmiddelen garanderen, in een geest van sociale rechtvaardigheid, inclusie en gedeelde verantwoordelijkheid.”
Een hervorming gebaseerd op preventie, reïntegratie en gedeelde verantwoordelijkheid
Het regeerakkoord voorziet een globaal plan voor preventie en reïntegratie van langdurig zieken, gebaseerd op een grotere responsabilisering van de vijf belangrijke actoren: de werkgevers, de werknemers, de artsen, de ziekenfondsen en de regionale tewerkstellingsdiensten.
Vijf sleutelmaatregelen om de terugkeer naar werk te bevorderen
In dit kader voert de regering verschillende concrete maatregelen in:
- Actief afwezigheidsbeleid
Werkgevers worden aangemoedigd om een actief afwezigheidsbeleid te voeren, door een werkomgeving te creëren die langdurige afwezigheid zoveel mogelijk beperkt. Werknemers in arbeidsongeschiktheid zullen regelmatig gecontacteerd en opgevolgd worden. Deze aanpak moet verankerd worden in het arbeidsreglement.
- Hervorming van het medisch attest
De mogelijkheid om één dag afwezig te zijn zonder medisch attest wordt beperkt tot twee keer per jaar, in plaats van drie momenteel. Deze maatregel wil de actoren responsabiliseren en misbruik vermijden, zonder het vertrouwen in de werknemers in vraag te stellen.
- Medische overmacht
De wachttijd voordat een arbeidsovereenkomst kan worden beëindigd wegens medische overmacht wordt verkort van negen naar zes maanden ononderbroken arbeidsongeschiktheid. Deze aanpassing helpt langdurige vastgelopen situaties te vermijden.
- Gewaarborgd loon, terugvaltermijn en toegelaten arbeid
Om een “draaideureffect” te vermijden, zal het recht op gewaarborgd loon na een werkhervatting pas openstaan na acht weken effectieve werkhervatting, in plaats van twee weken momenteel.
Wanneer een werknemer met de goedkeuring van de adviserend geneesheer het werk deeltijds hervat, zal de werkgever die deze mogelijkheid biedt bovendien geen gewaarborgd loon meer moeten betalen bij een terugval tijdens deze periode, in tegenstelling tot het huidige regime van twintig weken neutralisatie. Deze maatregel wil de werkgever aanmoedigen om de werknemer te reïntegreren.
- Sanctie bij niet-reïntegratie
Er is een sanctie van niveau 2 voorzien voor werkgevers met 20 werknemers of meer die uiterlijk zes maanden na het begin van de arbeidsongeschiktheid geen reïntegratietraject hebben opgestart. Het doel is om van reïntegratie een echte, geen theoretische, prioriteit te maken.
De federale regering zet haar beleid voort om preventie, reïntegratie en de terugkeer naar werk van mensen in arbeidsongeschiktheid te versterken. De ministers hebben recent een nieuw pakket maatregelen beslist om zowel het preventieve als het reïntegratieluik te versterken.